Przejdźmy do omówienia odpowiedzialności zawodowej tłumacza przysięgłego. Zgodnie z art. 21 ustawy o zawodzie tłumacza przysięgłego (dalej jako u.z.t.p.), tłumacz przysięgły podlega odpowiedzialności zawodowej w przypadku niewykonania lub nienależytego wykonania lub nierzetelnego wykonania następujących obowiązków:

  1. niezgłoszenia przez tłumacza przysięgłego zmian danych objętych wpisem na listę w terminie 30 dni od daty powstania okoliczności uzasadniających zgłoszenie zmiany (art. 8 ust 2 u.z.t.p.);
  2. braku wykonywania powierzonych mu zadań ze szczególną starannością i bezstronnością, zgodnie z zasadami wynikającymi z przepisów prawa lub w przypadku braku zachowania w tajemnicy faktów i okoliczności, z którymi zapoznał się w związku z tłumaczeniem(art. 14 ust. 1 pkt 1 i 2 u.z.t.p.);
  3. odmowy wykonania tłumaczenia na żądanie sądu, prokuratora, Policji oraz organów administracji publicznej (art. 15 u.z.t.p.);
  4. naruszenia zasad prowadzenia repertorium (art. 17 u.z.t.p.);
  5. naruszenia obowiązku umieszczenia formuły poświadczającej (art. 18 ust. 2 u.z.t.p).

Przejdźmy do zwięzłego omówienia każdego z wymienionych naruszeń osobno.

Zgłoszenie zmian danych

Wpis tłumacza przysięgłego, zgodnie z art. 8 ust. 1 u.z.t.p., obejmuje szereg danych, których brak aktualizacji w terminie 30 dni od daty powstania okoliczności uzasadniających zgłoszenie zmiany będzie powodowało powstanie podstawy odpowiedzialności zawodowej tłumacza przysięgłego. 


Szczególna staranność i bezstronność

W przypadku, gdy mowa jest o braku wykonywania powierzonych tłumaczowi przysięgłemu zadań ze szczególną starannością i bezstronnością, należy sięgnąć do § 4 kodeksu zawodowego tłumacza przysięgłego. Zgodnie z przytoczonym przepisem, tłumacz przysięgły ma obowiązek zachowania bezstronności, tzn. nie może doradzać stronom ani też faworyzować żadnej z nich przy np. tłumaczeniu ustnym („nie reprezentuje stanowiska ani interesu zleceniodawcy lub zamawiającego ani osób trzecich”). O szczególnej staranności szerzej mowa jest w § 2 kodeksu zawodowego tłumacza przysięgłego.  Poza tym na tłumaczu przysięgłym ciąży odpowiedzialność z tytułu wierności tłumaczenia, tzn. tłumacz ma obowiązek zachowania zgodności tłumaczenia z treścią tekstu źródłowego z zachowaniem zasad tłumaczenia specjalistycznego. 


Tajemnica zawodowa

Obowiązek zachowania tajemnicy zawodowej tłumacza przysięgłego stanowi jedną z głównych zasad charakteryzujących ww. zawód. Zgodnie z § 5 kodeksu zawodowego tłumacza przysięgłego, tłumacz przysięgły obowiązany jest zachować w tajemnicy wszelkie fakty, okoliczności i informacje, które poznał w związku z wykonywanym tłumaczeniem, zwłaszcza informacje, których nieumyślne ujawnienie zagrażałoby bezpieczeństwu obrotu gospodarczego. Tajemnica zawodowa tłumacza przysięgłego została bardzo szeroko zakrojona. Obejmuje tajemnicę postępowania, negocjacji, korespondencji, wszelkich danych osobowych i innych tajemnic prawnie chronionych. Gdy mowa jest o innych tajemnicach prawnie chronionych, wskazuje się na katalog otwarty, który może mieścić w sobie wiele innych informacji prawnie chronionych. Na przykład może być to tajemnica prowadzonych negocjacji, know how itd. 

Ustęp 3 § 5 kodeksu zawodowego tłumacza przysięgłego stanowi, że nie mogą być wykorzystywane przez tłumacza przysięgłego informacje poufne, uzyskane w związku z tłumaczeniem, do osiągnięcia własnych korzyści. Być może mogą być to sytuacje chociażby dotyczące tłumaczenia na rzecz dwóch kontrahentów – partnerów biznesowych, a uzyskane informacje nie mogą być wykorzystywane w dalszej kolejności przez tłumacza przysięgłego, który np. mógłby przekazać posiadane informacje konkurentowi zleceniodawcy.

Jednakże należy zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 180 k.p.k., sąd lub prokurator może zwolnić tłumacza przysięgłego z obowiązku zachowania tajemnicy związanej z wykonywaniem zawodu. Jest to problematyka bardzo istotna, gdyż może chodzić na przykład o tłumaczenie informacji objętych tajemnicą bezwzględną. Przypomnieć należy, że jest to tajemnica, która nie może być uchylona ani decyzją sądu ani prokuratora. Chodzi o tajemnicę obrończą, tajemnicę mediacji i tajemnicę spowiedzi. Czy w tych przypadkach tłumacz przysięgły uczestniczący np. przy rozmowie obrońcy i oskarżonego (podejrzanego) może być przesłuchany przez prokuratora? 

W tym miejscu konieczna jest również wzmianka o obowiązku zabezpieczenia dokumentów i nośników informacji przez tłumacza przysięgłego. Zgodnie z § 22, tłumacz przysięgły ma obowiązek przechowywania dokumentów i nośników w sposób chroniący je przed zniszczeniem, zniekształceniem lub utratą danych oraz nieuprawnionym dostępem osób trzecich.



Obowiązek wykonania tłumaczenia na rzecz sądu, prokuratora, organów administracji publicznej

Wcześniej, przy omawianiu odpowiedzialności porządkowej, mowa była o obowiązku wykonania przez tłumacza przysięgłego tłumaczenia na rzecz sądu, prokuratora, organów administracji publicznej. Należy zauważyć, że od ww. obowiązku przewidziane zostały pewne wyjątki. Przejdźmy do ich omówienia.

 W myśl § 7 kodeksu zawodowego tłumacza przysięgłego, tłumacz przysięgły ma obowiązek wykonać tłumaczenie terminowo, a w razie wystąpienia nieprzewidzianych okoliczności (musi być to szczególnie ważna przyczyna), tłumacz ma obowiązek niezwłocznego powiadomienia w drodze elektronicznej, faksem lub listem poleconym (§6 ust. 4 kodeksu) o tym zleceniodawcy lub zamawiającego (w tym sąd, prokuratora lub organ administracji publicznej). 

Niektóre szczególnie ważne przyczyny zostały wymienione w ust. 2 § 6 kodeksu zawodowego tłumacza przysięgłego. Chodzi o wszelkie zdarzenia losowe, takie jak np. poważna choroba osoby bliskiego członka rodziny, opieka nad dzieckiem, wypadek itd.

Jeżeli tłumacz ma możliwość znalezienia zastępstwa, może zasugerować organowi możliwość wykonania tłumaczenia przez innego tłumacza. Zgodnie z § 13 kodeksu, będący przejawem solidarności koleżeńskiej, tłumacz przysięgły nie powinien odmawiać koleżeńskiej pomocy tłumaczowi przysięgłemu, który z przyczyn losowych (szczególnie ważnych przyczyn) nie może dokonać tłumaczenia.

Zgodnie z § 6 kodeksu zawodowego tłumacza przysięgłego, tłumacz przysięgły powinien odmówić tłumaczenia, jeżeli nie dysponuje wystarczającą wiedzą z danej dziedziny i nie zna związanej z nią terminologii specjalistycznej, nie ma możliwości przygotowania się do specjalistycznego tłumaczenia w krótkim, w jego ocenie czasie lub jeżeli wcześniej podjął zobowiązanie wykonania innego tłumaczenia. Nawiązanie do tego przepisu stanowi treść art. 196 § 3 k.p.k., zgodnie z którym, jeżeli ujawnią się powody osłabiające zaufanie do wiedzy lub bezstronności biegłego albo inne ważne powody, powołuje się innego biegłego. 

W przypadku nieuzasadnionej odmowy udzielenia przez sąd lub organów wymiaru sprawiedliwości lub organów ścigania dostępu do akt sprawy i innych organów udzielenia podstawowej informacji o postępowaniu. Przypomnieć należy, że do tłumacza przysięgłego stosuje się odpowiednio, a nie wprost przepisy o biegłym, co nie oznacza, że ma on te same uprawnienia. O ile do wydania opinii biegłego jest konieczna analiza akt sprawy, o tyle do czynności tłumacza przysięgłego, w ocenie organu prowadzącego postępowanie, przeglądanie akt sprawy nie będzie konieczne. Do uznania zatem prezesa sądu, przewodniczącego wydziału lub np. prokuratora będzie, czy udostępnianie niektórych dokumentów z akt sprawy będzie konieczne. Stanowi o tym chociażby art. 198 § 1 k.p.k. Wydaje się słuszne postulowanie o wzmocnienie pozycji tłumacza przysięgłego w postępowaniach, by miał zapewnione uprawnienia podobne do posiadanych przez biegłych sądowych.


Obowiązek prowadzenia repertorium

Obowiązek prowadzenia repertorium został przewidziany w art. 17 u.z.t.p. Powinien w nim odnotowywać czynności przewidziane w art. 13 ustawy, tj. sporządzanych i poświadczanych tłumaczeń z języka obcego na język polski, z języka polskiego na język obcy oraz sprawdzania tłumaczeń wykonanych przez inne osoby. Poza tym tłumacz przysięgły powinien odnotowywać sporządzanie poświadczonych odpisów pism w języku obcym, sprawdzania i poświadczania odpisów pism sporządzonych w danym języku przez inne osoby. Obligatoryjne części repertorium zostały przewidziane w art. 17 ust. 2. Kodeks zawodowy tłumacza przysięgłego, w § 21 również stanowi o obowiązku prowadzenia repertorium. Szerzej na ten temat będzie mowa w dalszych częściach naszych spotkań.


Obowiązek umieszczenia na tłumaczeniu formuły poświadczającej

Zgodnie z art. 18 u.z.t.p., tłumacz przysięgły jest zobowiązany, przy wykonaniu pisemnego tłumaczenia poświadczonego lub przy poświadczaniu odpisów pism w języku obcym, do umieszczenia na końcu dokumentu formuły poświadczającej. Stanowi o tym także § 26 kodeksu zawodowego tłumacza przysięgłego. Na ten temat szerzej będzie mowa przy omawianiu zasad wykonywania pisemnego tłumaczenia poświadczonego.